Opiniestuk: Het kankerdilemma

Menswetenschappen, natuurwetenschappen, cultuurwetenschappen, formele wetenschappen, toegepaste wetenschappen, interdisciplinair, ...

Opiniestuk: Het kankerdilemma

Berichtdoor Sisyphus » 29 dec 2006, 13:13

De Morgen
29 december 2006 
Het kankerdilemma



Het kankerdilemma

Luc Bonneux heeft bedenkingen bij het terugbetalen van peperdure kankermedicijnen: Niemand kan snappen dat prullen worden terugbetaald maar een werkzaam medicijn voor een doodzieke patiënt niet.

Herceptine is een voorbeeld van een modern duur oncolyticum, een middel dat welbepaalde kankercellen onschadelijk maakt. Herceptine is een monoclonaal antilichaam, een eiwit op maat gemaakt. Op maat gemaakte moleculen klinkt als sciencefiction, en minder dan twintig jaar geleden was het dat ook. Het is bijna onvoorstelbaar dat we dat tegenwoordig kunnen. Als je de commentaren hoort, lijkt het bijna een schande.

Die kleine wonderen zijn ook miraculeus duur, maar voor de industrie is overleven al net zo belangrijk als voor de patiënt: de competitie in de farmaceutische sector is messcherp. Die industrie is mede daarom zo efficiënt en zo succesvol.

Er valt binnenkort nog veel meer moois te beleven: naast de markt van de op maat gemaakte eiwitten in de behandeling van kanker, reuma en vele andere aandoeningen groeit die van de diverse endoprothesen ('implantaten') nog veel sneller.

We worden geconfronteerd met schaarste, het helpt om te beseffen dat die schaarste wordt gecreëerd door het rijke aanbod. Dertig jaar geleden hadden we hier geen last van. Van de 6,5 miljard wereldburgers heeft minstens 5 miljard evenmin last van deze luxeproblemen. Bepaalde middelen zijn gewoon te duur, het zij zo.

Naast dat historische perspectief is er ook een gelijkaardig toekomstperspectief. Zo vond ik vorige week Zantac bij Kruidvat in Nederland. Zantac is een van de eerste op maat gemaakte maagzuurremmers en een voorloper waarbij de Belgische ziekteverzekering een administratieve carrousel organiseerde vooraleer het middel werd terugbetaald. Concreet betekende die bureaucratische innovatie dat naast het middel ook een gastroscopie (een onderzoek met een kijkbuis in de maag) en een visite bij een gastro-enteroloog diende te worden terugbetaald. De verheugende vaststelling is dat de scherpe concurrentie die deze middelen schiep, er ook voor zorgde dat ze zo goedkoop werden dat ze twintig jaar later bij de drogist rondslingeren. Het enige probleem is dat er dan nog nieuwer, nog duurder en soms zelfs nog beter is. Mocht u er dus uw slaap voor laten: we hebben last van te veel, niet van te kort.

De postmoderne klant van de 'geef-me, geef-me'-generatie wil alles, dadelijk en gratis. Gratis betekent dat de rekening wordt doorgestuurd naar de gemeenschap. Dat vindt de industrie interessant: diepe zakken verdragen grote rekeningen. De markt wordt bepaald door de overheid, die wordt opgejaagd door de consument. De reactie is doorgaans tweeledig. Er worden achterhoedegevechten georganiseerd bij wijze van "studie". Uitgevoerd door de administratie zijn die studies mosterd na veel maaltijden, maar een dik rapport dat een paar jaar duurt is meestal voldoende om de factuur succesvol door te schuiven naar de volgende legislatuur en de volgende minister. In dat rapport staan aanbevelingen. Het licht van de zon kan niet worden ontkend: veel nieuwe middelen werken, en werken goed. Het probleem is dat ze werken én dat ze duur zijn. De invoering wordt dus "begeleid" door nieuwe administratieve verplichtingen, waarvan blijkbaar niemand zich afvraagt of ze "evidence based" zijn: hoe duur zijn ze, werken ze en zijn ze het waard? De kosten van administratie vormen de snelst groeiende kostenpost in de zorg, overal in de rijke wereld. Dit fenomeen speelt zich niet alleen in België af: alle moderne markteconomieën met vrijgevige ziekteverzekeringen hebben er last van. De tergende bureaucratie wordt wereldwijd als een van de grootste problemen ervaren die artsen uit hun klinisch werk drijft en de rekrutering van jonge artsen meer en meer hindert. Als de besparingen worden afgewenteld op de zwakste partner, en dat is vaak de individualistische arts, ontstaan artsentekorten. Voor iedere Arts zonder Grenzen die wij uitsturen naar de Tropen, komen er een groot veelvoud aan geneeskundestudenten onze kant uit. De arme ontwikkelingslanden financieren daarmee de artsenopleiding van het rijke Westen.

Er wordt reikhalzend uitgekeken naar de gezondheidseconomie. Maar gezondheidseconomie is een menswetenschap die handelt over de waarde van gezondheid en van een mensenleven. Over waarden en keuzen moet worden onderhandeld, niet beslist met voor de kenner vaak dwaas gereken. Het uit Noord-Amerika overgewaaide utilisme staat als een tang op een varken op onze egalitaire zorg. Voer een kankerpatiënt op voor televisie, en daar bezwijkt een minister. En dat is goed. Het drukt ons met onze neus op wat de juiste vraag is in een solidair systeem: met wie zijn wij solidair? Kankerpatiënten scoren daar erg hoog, terecht. Niemand kan het nog snappen als prullen worden terugbetaald, maar een zeer werkzaam medicijn voor een doodzieke patiënt niet.

Want terwijl de aantallen middelen tegen ziekte toenemen, bloeden wij uit de wonden van opgedrongen verwenzorg voor de gezonde middenklasse, als marktstrategie door overheid en ziekenfondsen. Kankerscreening is een uitstekend voorbeeld: je moet duizend vrouwen tien jaar (borstkanker) of twintig jaar (baarmoederhalskanker) screenen om één kankerpatiënt het leven te redden. Met Herceptine heb je daar vijftien kankerpatiënten voor nodig: bestaande problemen oplossen is steeds veel efficiënter. Er ontstaat een tegenstelling tussen het zorgen voor gezondheid en het zorgen voor ziekte, waarbij ziekte wordt veroorzaakt door onvoorspelbaar toeval. In een rijke en rijker wordende wereld staan wij paradoxaal voor keuzeproblemen: wat betalen we aan wie terug, waarom. Als middelen te duur zijn, betekent dat automatisch dat de rijkere wordt bevoordeeld. Je kunt iemand geen werkzaam middel ontzeggen, wel de terugbetaling ervan. Onze solidariteit kent grenzen. Die grenzen vastleggen vergt inderdaad een maatschappelijk debat.


Luc Bonneux is arts-epidemioloog verbonden aan het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut en redacteur van het skeptische tijdschrift [i]Wonder en is gheen wonder (Skepp).


------------------------------------------
© 2006 Uitgeverij De Morgen NV
Publicatie: De Morgen
Publicatiedatum: 29 december 2006
Auteur: Luc Bonneux
Avatar gebruiker
Sisyphus
Beheerder
 
Berichten: 183
Geregistreerd: 19 okt 2006, 12:55
Woonplaats: div

Keer terug naar Wetenschap

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers. en 1 gast