Het onbewuste

Menswetenschappen, natuurwetenschappen, cultuurwetenschappen, formele wetenschappen, toegepaste wetenschappen, interdisciplinair, ...

Het onbewuste

Berichtdoor windsurfer » 30 nov 2006, 15:58

In navolging van het topic over psychoanalyse, leek het me zinvol eens een paar essentiele begrippen uit de psychoanalyse te bediscussieren.
Bijvoorbeeld het 'onbewuste'
onbewuste/ onderbewustzijn
De psychoanalyse gaat van deze term uit, en heeft deze als ankerbegrip voor de hele theoretische visie van waaruit men werkt.

Wat is psychoanalyse?

Psychoanalyse is een vorm van langdurige en ambulante behandeling voor mensen die ernstig en al langere tijd lijden aan bepaalde psychische problemen. Psychoanalyse gaat uit van de waarneming dat veel patronen in ons gevoel en ons gedrag onbewust of verborgen verlopen. Iemand kan zich bijvoorbeeld ongelukkig voelen of bang zijn, maar niet begrijpen waardoor. Of het lukt iemand niet om zich te binden aan een partner, hoe graag hij dat ook wil en hoeveel moeite hij ook doet.
Juist omdat het om onbewuste patronen gaat, kunnen mensen zichzelf dan vaak niet helpen. Ook niet met goedbedoelde adviezen van vrienden of familie.
bron

Bestaat het onbewuste, ja of nee?
En zo ja, hoe is het bestaan van het onbewuste ooit aan te tonen?
Accepteert Skepp het bestaan van zoiets als het onbewuste?
Avatar gebruiker
windsurfer
 
Berichten: 568
Geregistreerd: 20 okt 2006, 12:58

Berichtdoor Zepar » 30 nov 2006, 16:24

Wie het bestaan van het Onbewuste wil evalueren, moet twee zaken goed van elkaar gescheiden houden: in de hedendaagse wetenschap bestaat er zoiets als een 'cognitief onbewuste', dat geen afzonderlijke en lokaliseerbare mentale opslagplaats is in ons brein, maar een verzameling van alle cognitieve processen die noodzakelijk onbewust verlopen en onontbeerlijk voor ons zijn om te kunnen functioneren in het dagdagelijkse leven. In tegenstelling tot het psychodynamische Onbewuste van de psychoanalyse, is het cognitieve onbewuste essentieel ontoegankelijk voor ons bewustzijn en kan het niét door vrije associatie ontbloot worden, zoals in de psychoanalyse. Het tweede grote verschil met het zogenaamde psychodynamisch Onbewuste van Freud en co is dat het cognitieve onbewuste geenszins uit ons bewuste geest verdrongen is. In de psychoanalyse is dat wel het geval: het psychodynamische Onbewuste ontstaat volgens Freud doordat bepaalde bewuste mentale inhouden, meestal van seksuele en agressieve aard, zo ondraaglijk zijn voor ons dat ze uit ons bewustzijn worden 'verbannen'. Het almachtige Onbewuste van Freud is dan ook driftmatig en irrationeel is, en het probeert ons voortdurend - in tegenstelling tot het cognitieve onbewuste - op sluwe wijze te misleiden en zich op symbolische wijze in dromen en lapsussen te vermommen.

In de moderne wetenschap is het bestaan van onbewuste cognitieve processen allesbehalve controversieel, en ook voor het bestaan van een 'impliciet geheugen' en 'subliminale perceptie' is er degelijke evidentie. Dat alles heeft echter niets te maken met het psychodynamische Onbewuste van Freud, waarvoor er - maar dat had u ondertussen al door - geen greintje wetenschappelijke evidentie is. Psychoanalytici zullen u steevast om de tuin leiden door te beweren dat 'het bestaan van het onbewuste ondertussen bewezen is in de wetenschap', maar in feite trekken ze enkel een rookgordijn op rond het concept van het 'onbewuste'.

Voor verdere informatie, dit bijzonder interessante artikel van de psycholoog John Kihlstrom:
John F. Kihlstrom et al., "The Psychological Unconscious: Found, Lost, and Regained", American Psychologist. Vol. 47 (6) June 1992, pp. 788-791, te vinden op http://web.arizona.edu/~vas/358/psycunc.htm
Avatar gebruiker
Zepar
 
Berichten: 50
Geregistreerd: 18 nov 2006, 02:49

Berichtdoor theophrastus » 30 nov 2006, 16:43

Een poging om het onbewuste klinisch te duiden :
een jonge man komt op consultatie, heeft bijv. depressieve klachten, buiten wat problemen op het werk kan hij niets zeggen wat er in zijn leven mis zou zijn. Gevraagd naar de relatie met zijn ouders antwoordt hij dat dat prima mensen zijn, met weliswaar kleine gebreken zoals iedereen, maar hij vindt het goede ouders waarop al bij al niet veel aan te merken valt.
Er wordt een therapie gestart en patiënt wordt zoveel mogelijk gestimuleerd het vrijuit te hebben over hetgeen waarover hij het wil hebben (vrije associatie).
Eén jaar en zowat 40 sessies later vertelt patiënt nu veel genuanceerder over zijn ouders : zijn vader is een autoritaire man die voortdurend afkeurt (niet expliciet maar door ontmoedigende commentaar) wat patiënt onderneemt, hij vindt dat zijn manier van de wereld zien de enig juiste is en laat het na ook maar één enkele keer een waarderend woord te spreken over de patiënt; moeder is altijd al veel uithuizig geweest en bezig met haar vriendinnen en de problemen die patiënt vroeger en nu met haar wilde aankaarten doet ze steevast af als "dat hoort bij het leven, daar moet je je niet druk om maken, er zijn mensen die lang niet zo'n goede thuis hebben als jij". De depressieve klachten zijn ondertussen opgeklaard en patiënt beslist dat het tijd voor hem geworden is om alleen te gaan wonen.
Dit is een eenvoudig praktijkvoorbeeld.
De analyticus zou zeggen dat de gevoelens van deze patiënt (die dan vooral waren : gekwetst zijn, zich in de steek gelaten voelen, de woede omwille van het onbegrip) onbewust bleven omdat hij niet in staat was negatieve dingen over zijn ouders te denken (en dus niet in staat was hun tekortkomingen tegenover hem te zien én te beleven) en op die manier de depressie (mee) veroorzaakten. Door de therapie is hij zich hiervan bewust geworden.

Ik kan begrijpen dat je kanttekeningen kan plaatsen bij bepaalde begrippen uit de psychoanalyse, o.a. het onbewuste.
Maar het interesseert mij wel om te horen hoe een criticus dit voorbeeld zou interpreteren en vooral : waarom de bewustzijnsinhouden in een latere fase in een therapie niet kunnen beschouwd worden als zijnde onbewust bij aanvang ervan ?
theophrastus
 
Berichten: 1219
Geregistreerd: 02 nov 2006, 23:48

Berichtdoor Zepar » 30 nov 2006, 17:03

Mijn vermoeden is - maar ik was natuurlijk niet aanwezig bij de therapie en ik kan me alleen baseren op wetenschappelijke kennis en common sense - dat de patiënt naderhand door de suggestieve invloed van de analyticus overtuigd is geraakt van het idee dat zijn probleem iets met zijn ouders te zien had. Laten we wel wezen: dat is uiteindelijk waar de psychoanalyticus van uitgaat, en dat is ook wat de patiënt op basis van zijn voorkennis van de psychoanalytische theorie kan verwachten.

Het is mogelijk dat er in aanvang van de therapie latente negatieve gevoelens waren ten opzichte van de ouders, die de patiënt liever niet expliciteerde, maar dan hebben we ook niet te maken met psychoanalytische 'onbewuste gevoelens' en met verdringing. Het is waarschijnlijker dat de depressie van de patiënt helemaal niet aan zijn ouders te wijten was, dat hij dat aanvankelijk ook niet dacht, maar dat hij door de defecte methoden van de psychoanalyse (vrije associatie)achteraf overtuigd raakte van zijn 'verdrongen negateve gevoelens', én dat hij dat ook nog eens een bevredigende verklaring is gaan vinden. Het is uitgebreid gedocumenteerd door Adolf Grünbaum en anderen dat de zogenaamde therapeutische neutraliteit van een analyticus - zelfs één met de beste bedoelingen - een illusie is, en dat de bevindingen in een analyse precies de theoretische vooronderstellingen van de analyticus weerspiegelen.
Avatar gebruiker
Zepar
 
Berichten: 50
Geregistreerd: 18 nov 2006, 02:49

Berichtdoor windsurfer » 30 nov 2006, 19:33

theophrastus schreef:Een poging om het onbewuste klinisch te duiden :
een jonge man komt op consultatie, heeft bijv. depressieve klachten, buiten wat problemen op het werk kan hij niets zeggen wat er in zijn leven mis zou zijn. Gevraagd naar de relatie met zijn ouders antwoordt hij dat dat prima mensen zijn, met weliswaar kleine gebreken zoals iedereen, maar hij vindt het goede ouders waarop al bij al niet veel aan te merken valt.
Er wordt een therapie gestart en patiënt wordt zoveel mogelijk gestimuleerd het vrijuit te hebben over hetgeen waarover hij het wil hebben (vrije associatie).
Eén jaar en zowat 40 sessies later vertelt patiënt nu veel genuanceerder over zijn ouders : zijn vader is een autoritaire man die voortdurend afkeurt (niet expliciet maar door ontmoedigende commentaar) wat patiënt onderneemt, hij vindt dat zijn manier van de wereld zien de enig juiste is en laat het na ook maar één enkele keer een waarderend woord te spreken over de patiënt; moeder is altijd al veel uithuizig geweest en bezig met haar vriendinnen en de problemen die patiënt vroeger en nu met haar wilde aankaarten doet ze steevast af als "dat hoort bij het leven, daar moet je je niet druk om maken, er zijn mensen die lang niet zo'n goede thuis hebben als jij". De depressieve klachten zijn ondertussen opgeklaard en patiënt beslist dat het tijd voor hem geworden is om alleen te gaan wonen.
Dit is een eenvoudig praktijkvoorbeeld.
De analyticus zou zeggen dat de gevoelens van deze patiënt (die dan vooral waren : gekwetst zijn, zich in de steek gelaten voelen, de woede omwille van het onbegrip) onbewust bleven omdat hij niet in staat was negatieve dingen over zijn ouders te denken (en dus niet in staat was hun tekortkomingen tegenover hem te zien én te beleven) en op die manier de depressie (mee) veroorzaakten. Door de therapie is hij zich hiervan bewust geworden.

Ik kan begrijpen dat je kanttekeningen kan plaatsen bij bepaalde begrippen uit de psychoanalyse, o.a. het onbewuste.
Maar het interesseert mij wel om te horen hoe een criticus dit voorbeeld zou interpreteren en vooral : waarom de bewustzijnsinhouden in een latere fase in een therapie niet kunnen beschouwd worden als zijnde onbewust bij aanvang ervan ?


De wijze waarop je het begrip 'onbewuste' gebruikt in je casus, is naar mijn idee fundamenteel anders dan die uit de psychoanalytische theorie van Freud, maar past wel binnen het kader van de tekst van het psychoanalytisch instituut. Dat laatste is niet zo bijzonder daar hier het begrip enkel gebruikt wordt en niet gedefinieerd en er dus van alles mee bedoelt kan worden.
Inzicht in het eigen gevoelsleven vind ik trouwens een logischere verklaring bij dergelijke depressies, en bij een adolescent in het bijzonder.

Mijn vermoeden is - maar ik was natuurlijk niet aanwezig bij de therapie en ik kan me alleen baseren op wetenschappelijke kennis en common sense - dat de patiënt naderhand door de suggestieve invloed van de analyticus overtuigd is geraakt van het idee dat zijn probleem iets met zijn ouders te zien had.Laten we wel wezen: dat is uiteindelijk waar de psychoanalyticus van uitgaat, en dat is ook wat de patiënt op basis van zijn voorkennis van de psychoanalytische theorie kan verwachten. Het is mogelijk dat er in aanvang van de therapie latente negatieve gevoelens waren ten opzichte van de ouders, die de patiënt liever niet expliciteerde, maar dan hebben we ook niet te maken met psychoanalytische 'onbewuste gevoelens' en met verdringing. Het is waarschijnlijker dat de depressie van de patiënt helemaal niet aan zijn ouders te wijten was, dat hij dat aanvankelijk ook niet dacht, maar dat hij door de defecte methoden van de psychoanalyse (vrije associatie)achteraf overtuigd raakte van zijn 'verdrongen negateve gevoelens', én dat hij dat ook nog eens een bevredigende verklaring is gaan vinden. Het is uitgebreid gedocumenteerd door Adolf Grünbaum en anderen dat de zogenaamde therapeutische neutraliteit van een analyticus - zelfs één met de beste bedoelingen - een illusie is, en dat de bevindingen in een analyse precies de theoretische vooronderstellingen van de analyticus weerspiegelen.

Daar sta ik van te kijken, heeft u een link van Grunbaum zijn onderzoek?
Avatar gebruiker
windsurfer
 
Berichten: 568
Geregistreerd: 20 okt 2006, 12:58

Berichtdoor Zepar » 01 dec 2006, 00:19

@ windsurfer
Het boek van Grünbaum heet The foundations of psychoanalysis: A philosophical critique (1984). Het boek is een klassieker, maar zoals je ziet ook al vrij oud, en er zijn tegenwoordig al veel scherpere en grondigere kritieken verschenen (zie onder andere het werk van Edward Erwin, A Final Accounting; Malcolm Macmillan, Freud Evaluated). Ik waarschuw je wel: Grünbaum is heel abstract en academisch, vrij lastig om te lezen. Als je geïnteresseerd bent in Freud-kritieken, kan ik je zeker de bloemlezing van Frederick Crews aanraden (met ook een bijdrage van Grünbaum): Unauthorized Freud.
Avatar gebruiker
Zepar
 
Berichten: 50
Geregistreerd: 18 nov 2006, 02:49

Berichtdoor windsurfer » 01 dec 2006, 19:13

Zepar schreef:@ windsurfer
Het boek van Grünbaum heet The foundations of psychoanalysis: A philosophical critique (1984). Het boek is een klassieker, maar zoals je ziet ook al vrij oud, en er zijn tegenwoordig al veel scherpere en grondigere kritieken verschenen (zie onder andere het werk van Edward Erwin, A Final Accounting; Malcolm Macmillan, Freud Evaluated). Ik waarschuw je wel: Grünbaum is heel abstract en academisch, vrij lastig om te lezen. Als je geïnteresseerd bent in Freud-kritieken, kan ik je zeker de bloemlezing van Frederick Crews aanraden (met ook een bijdrage van Grünbaum): Unauthorized Freud.

dank voor deze referentie
Avatar gebruiker
windsurfer
 
Berichten: 568
Geregistreerd: 20 okt 2006, 12:58

Berichtdoor peterA » 02 dec 2006, 09:19

uit: http://instruct1.cit.cornell.edu/course ... nition.pdf
Recent work within social psychology suggests that unconscious mental processes play a dominant role in the judgments and actions of individuals. This stands in stark contrast with psychological theories that describe human action as typically caused by conscious intentions, and also conflicts with widely held beliefs concerning moral accountability. Here we distinguish between two claims about the role of unconscious social cognition: the weaker claim that people are often unaware of the influences on their judgments and actions, and the stronger claim that people are unconscious of the mental states (e.g., attitudes and feelings) that give rise to these judgments and actions. We suggest that only the weaker claim is supported by the evidence, and that there is no reason to abandon the view that conscious intentions play a central role in natural social behavior.
Huh?
peterA
 
Berichten: 1050
Geregistreerd: 20 okt 2006, 14:30

Berichtdoor Thomas » 02 dec 2006, 21:11

Ik ben geen kenner, maar ik dacht dat men de theorie van Freud als onwetenschappelijke ziet, omdat ze niet openstaat voor weerlegging.
Want elke poging tot weerlegging (het testen van de theorie) kan binnen de theorie als 'onbewuste weerstand' uitgelegd worden.

Als verdringing of onderdrukking. Als rationalisering of projectie tav de analyticus enz...
"science is a culture of (reasonable) doubt" (Richard Feynmann)
Avatar gebruiker
Thomas
 
Berichten: 2834
Geregistreerd: 21 okt 2006, 19:35
Woonplaats: Antwerpen


Keer terug naar Wetenschap

Wie is er online

Gebruikers op dit forum: Geen geregistreerde gebruikers. en 1 gast